Zo op het oog is de bedrijfshulpverlening in Nederland goed georganiseerd. We hebben niet alleen de gewone bhv’ers, maar ook ploegleiders en coördinatoren bhv. En toch, volgens NIBHV, was er iets dat ontbrak. Maak kennis met het operationeel hoofd bhv.
Een ziekenhuis krijgt te maken met een incident, een groot incident. Door een uitslaande brand moeten er patiënten worden geëvacueerd, en hun kamers zijn voorlopig niet te gebruiken. Waar gaan die mensen naartoe? Hoe gaat het precies met het vervoer? En hoe zit het met de medicijnen?
Die vragen waren tot voor kort niet gemakkelijk te beantwoorden. Logisch, zegt Vincent Jager, opleidingskundig adviseur bij NIBHV. “We hadden altijd wel enkele bhv-niveaus. Dat liep van ontruimer naar bhv’er en van ploegleider naar coördinator bhv. En tussen die laatste twee, de ploegleider en de coördinator bhv, zat een kloof. De ploegleider stond echt met z’n voeten in de klei; die wist hoe het er in de praktijk aan toeging. En de coördinator bhv’er hield zich vooral bezig met de theorie. Die schreef de beleidsplannen en zette de kaders uit.”
Rol van het operationeel hoofd bhv
Die kloof heeft NIBHV opgevuld. Enige tijd geleden zagen we de geboorte van een nieuwe functionaris: het operationeel hoofd bhv. “Dat is aan de ene kant een soort opperploegleider, aan de andere kant de operationele versie van een coördinator bhv”, vertelt Jager.
“Een die vooral zijn meerwaarde bewijst tijdens grote, ingrijpende incidenten, en in situaties waarin meerdere ploegleiders tegelijk moeten worden aangestuurd zoals hierboven geschetst. Dan werkt zo iemand nauw samen met allerlei collega’s: van de receptiemedewerker tot het securitypersoneel en het management. Dit maakt dat de ploegleiders zich volledig kunnen richten op het incident.”
Daarnaast heeft het operationeel hoofd bhv volgens Jager ook een belangrijke signaalfunctie. “Hij komt bijvoorbeeld in actie als het tijd wordt om de blusmiddelen te vervangen. Natuurlijk, dat is ook de taak van de coördinator bhv, maar die zal ernaar moeten vragen: hoe staat het met de blusmiddelen? Het operationeel hoofd bhv staat dichter bij de praktijk: die ziet die blusmiddelen iedere dag hangen. Hetzelfde zie je bij opleidingen. De coördinator bhv heeft bepaald wanneer die trainingen plaatsvinden, maar het operationeel hoofd bhv weet wie een opleiding het hardst nodig heeft, en waar de trainer zich op moet concentreren.
Ook ziet zo’n operationeel hoofd bhv welke onderdelen van het bhv-plan wél of niet aansluiten op de realiteit. “Neem de afspraak dat alle bhv’ers bij een ontruiming binnen drie minuten op locatie moeten zijn”, zegt Jager. “Als blijkt dat dit in de praktijk vijf minuten duurt, moet je kiezen: passen we het plan aan, of zorgen we dat we die drie minuten wél halen? Moeten we misschien een ander alarmeersysteem gebruiken? En is het verstandig om niet alleen te vertrouwen op portofoons, maar ook een bhv-app achter de hand te hebben? Dat zijn vragen waar het operationeel hoofd bhv zich mee bezighoudt. Het is echt een operationele spin in het web.”
De praktijk: brand in een ziekenhuis
Een spin in het web, dat is ook de karakterisering van Aaldrik Arends, directeur van Safety Company BV. “Neem een brand in een groot ziekenhuis. Zo’n operationeel hoofd bhv moet verslag uitbrengen aan de brandweer, want daar willen ze natuurlijk weten hoe ver je bent met de ontruiming. Een andere vraag die je kunt verwachten: welke stoffen liggen er in de organisatie opgeslagen? De brandweer heeft daar op zijn hoogst algemene kennis van, en niet van de specifieke details. Maar het operationeel hoofd bhv kent die details wel. Ook heeft hij contact met ambulances, en intern met de directie. Want hoe lang gaat de ontruiming duren, en wat is er precies aan de hand? Hij zit midden in het proces, tussen de interne hulpverleners, de externe hulpdiensten en het management.”
Bij zo’n groot incident is er volgens Arends wel een probleem: de veranderende hiërarchie. “Stel, ik heb een groot chemisch bedrijf. Daar lopen afdelingschefs rond die hun mensen aansturen. Die moeten hun productie halen. Heel vervelend dus als er iemand opeens roept dat iedereen naar buiten moet, omdat het in het pand hiernaast helemaal misgaat. Zo’n operationeel hoofd bhv zou dan de leiding moeten hebben. Maar niet iedere chef is zich daarvan bewust. Die zou ook iets kunnen roepen als: ‘Dit is niet bij ons, hier hebben we geen last van, wij gaan lekker door.’ Dan is er sprake van een clash.”
De opleiding voor operationeel hoofd
Het is duidelijk: operationeel hoofd bhv is geen gemakkelijke functie. En dat zie je ook aan de bijbehorende opleiding. Volgens Arends wordt er veel gewerkt met scenario’s die steeds moeilijker worden. “Een cursist speelt een operationeel hoofd bhv, en die krijgt een melding: ‘We hebben hier een brand, maar die kunnen we wel blussen.’ Die cursist moet daar dan een beslissing over nemen. Maar even later krijgt hij een andere melding: de brand is toch wat groter dan gedacht. En weer later blijkt dat de bhv’ers de brand niet kunnen blussen en dat de brandweer moet worden ingeschakeld. Op die manier escaleert het steeds verder. De cursist ziet niet wat er gebeurt, net als in werkelijkheid, en moet toch zijn beslissingen nemen.”
Pilots met een operationeel hoofd
Een nieuwe, complexe functie dus. En daarom heeft Arends enkele pilots georganiseerd. “Dat kun je zien als extra trainingen die in mijn bedrijf werden georganiseerd. De deelnemers waren externe klanten van mijn bedrijf, met name medewerkers van grotere organisaties, bijvoorbeeld chemische bedrijven of ziekenhuizen. Die mensen kregen een tekening van een gebouw en deden een rollenspel. Ze waren bijvoorbeeld coördinator, ploegleider of brandweerman. En de cursist die de rol van operationeel hoofd bhv had, zat in een aparte ruimte.”
Die pilots zijn volgens Arends heel positief verlopen. “En weet je wat het grootste leermoment was? Dat mensen vooral leren van elkaar. We hadden bijvoorbeeld bhv’ers uit verschillende ziekenhuizen. En die bestookten elkaar met heel gerichte vragen: Hoe hebben jullie dat geregeld? Waarom doen jullie dit op die manier? Welke mensen maken jullie bhv’er? Hoe regel je dat met de beveiliging? En maak je gebruik van de kennis en vaardigheden van de verpleging? Op die manier zorgden ze er zelf voor dat er veel kennis werd gedeeld.”
Bijscholing crisismanagementteam
Tot slot is er nog één ding dat Arends wil benadrukken. Veel organisaties beschikken over een crisismanagementteam. Daarin zitten bijvoorbeeld de directie, het hoofd bhv, de securityfunctionaris en iemand van de afdeling automatisering. “Dat is natuurlijk een goed idee. Maar in de praktijk blijkt dat deze mensen veel te weinig oefenen en daardoor niet echt op hun taak berekend zijn. Ik denk dat dit voor ons trainers de volgende stap wordt. Dat we het crisismanagement veel meer operationeel moeten trainen. En dat is dus ook iets dat het operationeel hoofd bhv kan regelen.”