Rond de jaarwisseling van 2024-2025 liep een recordaantal van zeker 187 mensen verwondingen op aan hun ogen als gevolg van vuurwerk. Maar ook op de werkvloer kunnen mensen oogletsel oplopen. Wat zijn de vier meest voorkomende oorzaken, wat moet je doen als mensen erdoor getroffen worden en hoe kun je letsel voorkomen?
1. Chemische stoffen
Oogletsel kan ontstaan doordat een chemische stof in het oog terechtkomt. Dit kan bij uiteenlopende soorten bedrijven voorkomen. In bijvoorbeeld de petrochemische industrie en in de horeca wordt veel met natronlogen gewerkt, onder andere om machines schoon te maken. Natronloog is, net als andere basische schoonmaakmiddelen, een sterke ontvetter en wordt gebruikt als bijvoorbeeld ontstopper en afbijtmiddel voor verf. Naast logen zijn ook zuren, zoals zoutzuur en salpeterzuur, veelgebruikte chemische schoonmaakmiddelen die de ogen kunnen beschadigen. Je kunt zelfs blind worden. Daarom zijn in sommige werkomgevingen beschermbrillen verplicht en hangen er oogdouches.
Bhv’ers wordt geadviseerd om een slachtoffer te kalmeren en rustig neer te leggen met het hoofd iets naar achteren. Daarbij is het belangrijk om te voorkomen dat het slachtoffer in de ogen gaat wrijven, of dat er druk op het oog komt. Een coldpack of een zak met ijsklontjes mag bijvoorbeeld nooit met kracht op het oog worden aangebracht. Na het spoelen is het belangrijk om snel de eerste hulp in te schakelen.
2. Stompe voorwerpen
Een ander type letsel dat veel voorkomt, wordt veroorzaakt door een stomp voorwerp dat het oog platduwt. Het risico hierop is er vooral bij balsporten, maar ook in werkomgevingen met veel machines. De klap van een stomp voorwerp duwt het oog plat en binnen in het oog gaan delicate structuren kapot doordat ze scheuren.
Er zijn speciale beschermbrillen op de markt om deze risico’s te beperken. Na een ongeval gelden de algemene richtlijnen voor EHBO bij acuut oogletsel: kalmeer het slachtoffer, leg het slachtoffer neer met het hoofd iets naar achter, vraag hoe het zicht is, en bel 1-1-2.
3. Scherpe voorwerpen en metaaldeeltjes
In de bouw komt vaak oogletsel voor als gevolg van scherpe voorwerpen of kleine stukjes metaal. Als je met een hamer op een ijzeren voorwerp slaat, kunnen er kleine stukjes metaal wegschieten en in het oog terechtkomen. In sommige gevallen blijven de metaaldeeltjes als een soort vuiltje op het hoornvlies liggen. Het is ook mogelijk dat er deeltjes dwars door het oog schieten en zich helemaal in het netvlies boren.
In beide gevallen moet het oog zo snel mogelijk schoongemaakt worden, anders kunnen de metalen als het ware gaan roesten in het oog. Dat kan infecties en zelfs blindheid veroorzaken. In het ernstigste geval zijn operaties nodig om het vuil te verwijderen en om de lens te herstellen.
4. Uv-straling
Een vierde soort risico op oogletsel heeft te maken met uv-straling. Ultraviolette straling maakt de oppervlakte van het hoornvlies kapot, en dat is slecht voor het zicht. Daarom zijn lassers ook verplicht om brillen en kappen te dragen, om lasogen te voorkomen.
Hoe beperk je de schade?
De belangrijkste regel bij oogletsel is om de schade te beperken. Beschadiging aan het oog moet zo snel mogelijk worden verholpen om ernstige schade als blindheid te voorkomen.
Bij letsel door chemische stoffen moet het oog ter plekke snel gespoeld worden. Bij letsel door scherpe deeltjes van metaal is een goede diagnose nodig. Het gebeurt dat iemand het gevoel heeft dat er iets in het oog zit, van de huisarts een zalfje krijgt en na een week steeds slechter gaat zien. Dan blijkt er metaal in het oog te zitten, dat met een operatie had moeten worden verwijderd.
Bhv’ers kunnen bijdragen aan een goed verloop van het behandeltraject door tijdig 1-1-2 in te schakelen en na te gaan welke werkzaamheden het slachtoffer uitvoerde toen het ongeval plaatsvond. Over het algemeen is het advies: breng een slachtoffer met oogletsel zo snel mogelijk naar de spoedeisende eerste hulp.
Oogbescherming
Een gewone bril beschermt meestal onvoldoende tegen stompe en scherpe voorwerpen. Integendeel, een kunststof lens breekt als je er een tik tegen krijgt en de splinters die daarbij vrijkomen, maken het oog kapot. Daarom zijn er brillen van polycarbonmaat voor mensen die werken in de bouw, en speciale brillen voor bijvoorbeeld lassers.
Ook over contactlenzen bestaan nogal eens misverstanden: deze beschermen de ogen tegen chemische dampen, maar leveren onvoldoende bescherming tegen chemische stoffen en metaalsplinters. Een extra complicatie is dat een lens vaak moeilijk uit het oog is te verwijderen als er eenmaal letsel is opgetreden.