Het ontruimen van een voetbalstadion met 48.000 bezoekers tijdens een voetbalwedstrijd of evenement vraagt van stadionmedewerkers dat ze sterk in hun schoenen staan. Voorwaarde nummer één: goede basiskennis van scenario’s, rollen en taken. Om dit goed te regelen, hebben het Rotterdamse Stadion Feijenoord, de Security Management Group (SMG) en het NIBHV een praktische e-learningmodule ontwikkeld. Op 25 januari werd de samenwerking tussen SMG en NIBHV met een officieel moment bekrachtigd, met als decor de eredivisiewedstrijd Feyenoord-Heracles Almelo.
De Kuip is een blikvanger aan de zuidkant van de Nieuwe Maas in Rotterdam. Een iconische plaats waar voetbalgeschiedenis is geschreven door eredivisieclub Feyenoord, die hier zijn thuisbasis heeft. Maar door de jaren heen diende het stadion ook als podium voor tal van andere grote evenementen, zoals popconcerten en de EO Jongerendagen. Het stadion is een sporttempel van grote getallen, met anno 2026 tijdens voetbalwedstrijden plaats voor 48.000 bezoekers, het equivalent van het inwonertal van een middelgrote gemeente.
Hoe is het georganiseerd?
De veiligheid tijdens wedstrijden en evenementen is in handen van de Security Management Group (SMG), een volle dochter van Stadion Feijenoord NV. Onder de taken van SMG vallen: controle op geldige toegangsbewijzen en het fouilleren van bezoekers op verboden spullen. Binnen het stadion fungeren de medewerkers als stewards op de tribunes, waar zij toezicht houden op de veiligheid en het naleven van de stadionregels.
Bij incidenten en calamiteiten zijn de stadionbeveiligers de eerstelijns bedrijfshulpverleners. Op hun schouders rust de taak eerste hulp te verlenen bij incidenten en zo nodig (delen van) het stadion te ontruimen. Voor het trainen van de beveiligers voor die ontruimingstaak had SMG behoefte aan een e-learning-instrument. Een praktische online ontruimingstraining voor de stadionbeveiligers was wat de organisatie voor ogen stond, licht directeur Bernard Gerritsma toe.
Waarom een ontruimingstraining?
“SMG heeft op dit moment 450 medewerkers onder de knop, maar we verwachten dit jaar een groei naar 500. Die nieuwe mensen moeten getraind worden voor hun ontruimingstaak. Omdat er, zoals binnen elk bedrijf, verloop is in het personeelsbestand en er dus regelmatig nieuwe mensen instromen, hebben we continu een trainingsbehoefte. Daar zochten we een praktische methode voor, in de vorm van een e-learning die de medewerkers in hun eigen tijd en tempo kunnen volgen om zich de benodigde kennis van ontruimingsscenario’s en hun taken eigen te maken. Zo’n hulpmiddel was niet beschikbaar, dus hebben we contact gelegd met het NIBHV en samen een training op maat voor onze stadionomgeving ontwikkeld.”
Aan de ontwikkeling van de module is door de partijen anderhalf jaar gewerkt. Ook bhv-opleider B&V Partners in Veiligheid werd bij de totstandkoming van de training betroken. Adviseur Michael Daudey was namens het NIBHV betrokken bij het project. Hij schetst in kort bestek het karakter van de e-learning: “SMG stelde specifieke eisen aan de training: geen tekstueel verhaal, maar een interactieve training aan de hand van beeldscenario’s. Bovendien moest de e-learning-module door de cursisten gevolgd kunnen worden op een smartphone, omdat binnen de doelgroep bijna niemand werkt met een laptop of tablet. Uiteindelijk hebben we in goede samenwerking een product kunnen maken dat aansloot bij de wensen en eisen van SMG.”
Hoe is de e-learning opgebouwd?
De e-learning-module bevat, conform de wensen van SMG, geen tekstuele lesstof, maar bestaat geheel uit praktijkscenario’s in de vorm van 360-gradenfilmpjes die in het stadion zijn opgenomen. In die scenario’s worden de cursisten met uiteenlopende incident- en ontruimingssituaties geconfronteerd, op tribunes en in andere delen van het stadion.
Michael Daudey: “Het is een heel praktische en interactieve manier van trainen: cursisten zitten als het ware middenin het scenario in de voor hen herkenbare stadionomgeving, waardoor het leerrendement hoog is. Het scenario wordt voor de cursisten ingeleid door een trainer, die vervolgens de bal bij de beveiligers legt: wat is je handelingsperspectief in deze situatie en welke acties ga je uitvoeren?”
Officieel tintje
SMG, Stadion Feijenoord en het NIBHV kijken tevreden terug op het ontwikkelingstraject en wilden aan het lanceren van de e-learning een officieel tintje geven. Geen mooier moment om dat te doen dan op de tribune van het iconische stadion, voorafgaand aan een voetbalwedstrijd. Bernard Gerritsma ontving daar van NIBHV-directeur Koos Pulleman als een van de eersten het ‘certificaat van deelname’, dat voor deze gelegenheid een maatje groter was uitgevoerd.
“De training is een waardevolle aanvulling op de beveiligings- en bhv-kennis van onze mensen”, stelt SMG-directeur Bernard Gerritsma. “Onze missie is om alle gasten in De Kuip tijdens wedstrijden en evenementen een mooie en ongestoorde stadionervaring te bieden. Goed gastheerschap is daarbij essentieel. Daar hoort ook bij dat onze mensen in noodsituaties over voldoende kennis van zaken beschikken om adequaat te kunnen handelen. Daar rekenen de stadionbezoekers op. Die kennis kunnen we onze mensen nu op een efficiënte en praktische manier bijbrengen.”
Professioneel opleiden van mensen
Wouter Jansen, manager safety & security van voetbalclub Feyenoord, is tevreden met de nieuwe leermethodiek voor de stadionbeveiligers, die in zijn ogen bijdraagt aan het veiligheidsniveau in het stadion. “Mijn verantwoordelijkheid is het verzekeren van een veilige voetbalwedstrijd in een veilig stadion. Dat begint bij kennis en vaardigheden van de mensen die zorgen voor de beveiliging. Door het verloop in personeel treden regelmatig nieuwe mensen in dienst, die voor het eerst in hun leven als steward in een stadion staan. Dan moeten ze wel weten hoe ze moeten handelen in geval van een ontruiming. Ik zie de e-learning als een professionaliseringsstap in het opleiden en trainen van onze mensen. Het is ook goed dat het NIBHV als toonaangevend kennisinstituut zorgt voor onafhankelijke certificering van de training, als waarborg voor kwaliteit.”
Legpuzzel van veiligheidstaken
Een rondgang door het stadion met SMG-directeur Bernard Gerritsma maakt duidelijk hoe de stadionbeveiliging met haar bhv- en ontruimingstaken functioneert in de totale veiligheid in en rond het stadion bij wedstrijden en evenementen: een legpuzzel van taken en verantwoordelijkheden van verschillende partijen die naadloos op elkaar moeten aansluiten.
Gerritsma: “De taken en verantwoordelijkheden van SMG liggen binnen de hekken van het stadion. Daarbuiten in de politie ‘in charge’. Maar we werken wel intensief samen en wisselen veel informatie met elkaar uit. Want wat buiten het stadion gebeurt, kan effecten binnen de hekken hebben en andersom.”
Een blik in de eigen commandokamer van het stadion maakt die samenwerking inzichtelijk. De commandokamer stuurt de stadionbeveiliging aan en is de centrale schakel in de respons bij incidenten zoals ordeverstoringen op de tribunes, maar ook bij incidenten, zoals onwelwordingen en ongevallen. In de commandokamer houden video-operators via het cameranetwerk toezicht, speurend naar onregelmatigheden, verdachte situaties of incidenten. Ook vertegenwoordigers van de politie hebben hier een werkplek, waaronder de algemeen commandant van de voetbaleenheid van politie Rotterdam.
Gerritsma: “Er zijn onder andere strakke afspraken en procedures rond de aankomst van de spelersbus en supportersbussen van bezoekende clubs tijdens wedstrijden en het begeleiden van de supporters. Het voorkomen van verkeerscongestie op het wegennet rond het stadion is een voorwaarde voor een soepele en incidentvrije aankomst van de supportersbussen. Het komt erop neer dat die nooit mogen komen stil te staan op de aanrijroute naar het stadion, zeker niet bij een risicowedstrijd die altijd spanningen tussen supportersgroepen teweegbrengt.”
Medische hulpverlening
Qua voorbereiding op medische noodsituaties heeft Stadion Feijenoord zijn zaken goed voor elkaar. Naast de stadionbeveiligers, die bhv-opgeleid zijn en eerstehulpkennis hebben, beschikt het stadion over een eigen medisch centrum, waar tijdens wedstrijden medisch geschoold personeel op het niveau spoedeisende eerste hulp en ambulanceniveau ALS (Advanced Life Support) paraat is. Aanvullend is er bij UEFA-wedstrijden ook een bemande ambulance stand-by.
“Die staat er vooral voor echte noodsituaties”, betoogt Gerritsma. “Gelukkig kunnen we met de door ons ingehuurde professionele medische capaciteit ruimschoots garantstaan voor het leveren van spoedeisende medische hulpverlening. Als bij reguliere wedstrijden sprake is van een onwelwording of ander medisch noodgeval, brengen we de patiënt in principe naar het medisch centrum voor eerste behandeling. Zo nodig bellen we een ambulance, die de patiënt daar overneemt. In situaties waarin de patiënt niet kan worden verplaatst, kan het ook zijn dat we ambulancepersoneel begeleiden naar de tribune of waar het slachtoffer zich dan ook bevindt. In zo’n geval is goede opvang en begeleiding door de stadionbeveiligers essentieel in de complexe lay-out van het stadion met al zijn ingangen.”
Preventie en adequate respons
SMG staat met haar getrainde team stadionbeveiligers garant voor preventieve veiligheid en snelle en adequate respons bij incidenten en die kennis en kunde beperkt zich niet louter tot het Feyenoord-stadion. De beveiligers worden namelijk ook op verzoek uitgeleend aan andere stadions als daar behoefte is aan extra beveiligingspersoneel en daarnaast worden de mensen van SMG ook ingezet bij grote evenementen in en rond Rotterdam met een grote ad-hoc beveiligingsvraag, zoals de jaarlijkse Marathon van Rotterdam. SMG werkt nauw samen met diverse andere beveiligingsdiensten binnen en buiten de stadionwereld. Niet alleen om zo nodig mensen te delen, maar ook kennis en ervaringen.
Voor mensen die graag de beveiliging in willen én een voetbalhart hebben, is er geen mooiere werkplek denkbaar dan een voetbalstadion. Dat werkplezier is zichtbaar bij de stadionbeveiligers die in de beroemde Kuip hun werk mogen doen, ook op de avond van het duel van Feyenoord tegen Heracles. Ter afsluiting: het officiële gezamenlijke moment van SMG en het NIBHV voor de lancering van de e-learning-module bracht geluk: Feyenoord won de thuiswedstrijd met 4-2!