Het is inmiddels een oktobertraditie: de Brandpreventieweken. De veiligheidsregio’s en Brandweer Nederland geven dan praktische tips voor een brandveilige leefomgeving. Carla Kats, landelijk portefeuillehouder Brandveilig Leven, vertelt op welke manier de campagne ook relevant en toepasbaar is voor bhv-organisaties.
“De Brandpreventieweken staan dit jaar in het teken van veilige warme wintermaanden. In oktober begint het stookseizoen: het wordt kouder in huis en daardoor zetten mensen vaker de verwarming aan. Ook het gebruik van kachels en haarden neemt toe. Veilig stoken is dan een belangrijk aandachtspunt”, vertelt Carla Kats, hoofd risico- en crisisbeheersing en MT-lid bij Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland.
Sinds 2024 is Kats ook een van de twee landelijke portefeuillehouders Brandveilig Leven, en daarmee nauw betrokken bij de jaarlijkse Brandpreventieweken in oktober. “Tijdens de Brandpreventieweken delen de 25 veiligheidsregio’s hun inzichten en praktische tips. Zodat inwoners zich bewust worden van de risico’s op brand én weten wat ze eraan kunnen doen. Een advies voor veilig stoken dat wordt belicht in oktober is bijvoorbeeld: gebruik in houtkachels en open haarden schoon en droog hout.”
Het hele jaar activiteiten
De Brandpreventieweken zijn onderdeel van de doorlopende activiteiten die Brandweer Nederland onderneemt om concrete handelingsperspectieven voor inwoners voor het voetlicht te brengen. Via werkgroepen met experts van de veiligheidsregio’s worden het hele jaar door allerlei campagnes ontwikkeld die zijn gericht op brandveilig leven. Een van die werkgroepen focust op de Brandpreventieweken, en bundelt daarvoor de kennis over onder andere gedragsverandering, communicatie en brandpreventietechnieken.
De Brandpreventieweken vloeien voort uit de langdurige samenwerking tussen Brandweer Nederland en de Nederlandse Brandwonden Stichting. In oktober is traditiegetrouw de collecteweek van de Brandwondenstichting. Samen met de Brandwondenstichting heeft Brandweer Nederland de week doorontwikkeld tot een landelijke campagne die verder gaat dan het thema letsel door brand. Inmiddels zijn de Brandpreventieweken onderdeel van een jaarlijkse campagne over een brandveilige leefomgeving die voor veel mensen zichtbaar en herkenbaar is.
Elke maand een onderwerp
“De overkoepelende thematiek van de Brandpreventieweken (veilige warme wintermaanden) is dit jaar uitgewerkt in drie onderwerpen die in de maanden oktober, november en december worden uitgelicht”, vertelt Kats. “Elke maand is er een specifieke, concrete campagne die mensen in beweging zet. Centraal in de campagne staan kleine, concrete en haalbare maatregelen die bewoners direct kunnen nemen om de brandveiligheid te vergroten.”
De Brandpreventieweken zetten in oktober het thema veilig stoken op de agenda, en in november staat de CO-melder centraal. CO (koolmonoxide) is een gevaarlijk gas dat kan vrijkomen uit onder meer een cv-ketel, geiser, gas- of houtkachel of open haard. Bijvoorbeeld als het apparaat niet goed werkt, of als er sprake is van onvolledige verbranding. Koolmonoxidevergiftiging kan zelfs dodelijk zijn. Je ruikt of ziet het gas niet, en daarom kan een CO-melder levensreddend zijn.
Veilige feestdagen
In december haken de Brandpreventieweken aan op de feestdagen. Kats: “Led-kaarsen zijn een veilig alternatief voor echte kaarsen, en vaak net zo sfeervol. Ook de kerstboom verdient aandacht vanuit brandveiligheidsperspectief. Er zijn al brandvertragende kunstkerstbomen op de markt. En als je toch een echte kerstboom in huis haalt, dan is het raadzaam om deze regelmatig water te geven. Zo verklein je het risico dat de naalden vlamvatten als er vuur in de buurt is.”
In december zijn enkele algemene adviezen voor een brandveilige leefomgeving extra relevant. Denk aan het vrijhouden van vluchtwegen, en het juiste gebruik van stekkerdozen. De brandweer waarschuwt voor het zogenoemde doorlussen: het op elkaar aansluiten van meerdere verlengsnoeren of stekkerdozen. Dat kan namelijk leiden tot oververhitting en uiteindelijk brandgevaar.
Jaarthema
In 2025 was de slogan van de Brandpreventieweken: ik laad accuraat. De website over de campagne – met tips over het veilig opladen van de accu’s van elektrische fietsen en scooters – is nog altijd actueel nu steeds meer mensen gebruik maken van elektrisch vervoer.
“De keuze voor het thema van dit jaar, veilige warme wintermaanden, komt voort uit een vraag van enkele veiligheidsregio’s die al eens aandacht besteedden aan veilig stoken”, licht Kats toe. “De Brandpreventieweken zetten het thema landelijk in de schijnwerpers, en ondersteunen regionale initiatieven om inwoners risicobewuster en zelfredzamer te maken.”
Van gebruikersonderzoek naar campagne
Bij de campagne wordt gebruik gemaakt van inzichten uit recent gebruikersonderzoek naar stookgedrag. Daaruit bleek onder andere dat een groot deel van de respondenten bekend is met de voordelen van stoken met schoon en droog hout. Ook van de zogenoemde Zwitserse stookmethode zijn veel mensen op de hoogte. Bij deze methode leg je in een haard of kachel de grote blokken onderin, met daarop dunner hout en aanmaakblokjes. Vervolgens steek je het vuur van boven aan. Hierdoor vermindert de uitstoot van fijnstof en andere schadelijke stoffen én verklein je het risico op schoorsteenbranden.
“In het onderzoek viel vooral op dat er wat betreft het gebruik van een CO-melder nog veel te verbeteren is. Zo is niet iedereen zich bewust van het belang van een koolstofmonoxidemelder. Of de melder was wel aangeschaft, maar niet opgehangen. In de Brandpreventieweken geven we praktische tips voor maatregelen die mensen meestal wel enigszins kennen, maar niet altijd toepassen.”
Zichtbaarheid en herkenbaarheid
Waarom zijn de Brandpreventieweken zo belangrijk? Kats ziet dat de campagne bijdraagt aan de stappen die de brandweer zet om een brandveilige leefomgeving te stimuleren. “We verdiepen ons in het alledaagse gedrag van mensen om vervolgens te zien welke voorlichting er nodig is om zelfredzaamheid en brandveiligheid te vergroten. De campagnes van de Brandpreventieweken zijn zoals gezegd gebaseerd op onderzoek naar actuele onderwerpen en onderbouwde inzichten over bewustwording en gedragsverandering. Want we willen elk van de verschillende doelgroepen de meest relevante handelingsperspectieven geven. Zo zorgen we dat de boodschap goed landt.”
“De Brandpreventieweken zijn gefocust op de maand oktober, maar aandacht voor het onderwerp brandveilig leven is natuurlijk gedurende het gehele jaar nodig”, benadrukt Kats. “We adresseren elke maand een actueel thema, en delen dan steeds de parate kennis. Daarom bouwen we ook steeds voort op eerdere edities van de Brandpreventieweken. Bijvoorbeeld: het gebruik van stekkerdozen is een issue bij het opladen van accu’s, maar ook bij de kerstboomverlichting. Door een basismaatregel – zoals: stekkerdozen niet doorlussen en controleren op beschadigingen – consequent te herhalen op verschillende momenten blijft het advies beter hangen.”
Kats ziet zichtbaarheid en herkenbaarheid als de grote succesfactoren van de Brandpreventieweken. “Alle veiligheidsregio’s geven aandacht aan de campagnethema’s, en dat zorgt ervoor dat het onderwerp sterk wordt uitgedragen. Door samen te focussen creëren we tijdens de weken een groot bereik en worden de adviezen systematisch voor het voetlicht gebracht. Een laagdrempelige aanpak is daarbij doorslaggevend. We geven een duidelijke uitleg over het onderwerp. Vanuit de expertise van de brandweer, maar zonder een belerende vinger te heffen.”
Brandpreventieweken en bhv
De thematiek en aanpak van de Brandpreventieweken zijn ook relevant voor organisaties en de bhv’ers die er werken, vindt Kats. “De landelijke campagne is een goede aanleiding om het thema brand op de agenda van je organisatie te zetten. Bijvoorbeeld als het gaat om vluchtroutes, stekkerdozen, kerstbomen en feestverlichting. Je kunt daarbij gebruik maken van de middelen die in de Brandpreventieweken worden ingezet. Denk aan instructievideo’s die je kunt delen via intranet.”
Daarnaast geven de Brandpreventieweken bhv-organisaties input om zelf activiteiten rond brandveiligheid te organiseren. “We weten bijvoorbeeld dat online acties heel efficiënt zijn, maar dat offline activiteiten minstens zo belangrijk zijn. Tijdens de Brandpreventieweken deelt Brandweer Nederland daarom ook middelen als posters en flyers. Ook events, zoals informatiemarkten en netwerkbijeenkomsten, zijn een goede gelegenheid om mensen persoonlijk te spreken en om vragen te beantwoorden.”
“Als organisaties en bhv’ers één ding moeten onthouden van de Brandpreventieweken, dan is wel het dat brandveiligheid begint bij kleine, concrete maatregelen die mensen daadwerkelijk doen”, zegt Kats afsluitend. “Juist door dergelijke acties regelmatig onder de aandacht te brengen kunnen bhv’ers een groot verschil maken.”
